Categorie: In memoriam

Wanneer we spreken over mensen met een ernstige ziekte hebben we het wel eens over ondraaglijk lijden. Ze hebben zo vreselijk veel pijn dat het ons zeer doet om er aan te denken. Je kunt je niet voorstellen wat zo iemand moet doormaken, dat zelfs zware pijnstillers niet alles kunnen verzachten. Een hel, een lijdensweg, volledig afzien.

Maar wat als dat lijden geestelijk is? Hoe staan we er tegenover wanneer iemand een verschrikkelijke pijn met zich meedraagt waar geen hulpverlener tegen opgewassen is? Je maakt je zorgen, hoopt voor het beste, je probeert iemand te helpen door een arm over de schouder, een knuffel, een maaltijd brengen, de maalstroom van gedachten doorbreken of door het mooie in het leven aan te wijzen. Maar toch… dat ondraaglijk lijden blijft. Je voelt je machteloos tegen die duisternis die blijft terugkomen ongeacht wat je probeert.

Voor tante Mieke kwam het ondraaglijk lijden gisteren tot een einde. Het is een complete schok, volledig uit het niets. Haar duisternis is voorbij. Voor zij die achterblijven, zijn er vooral vragen. Waarom? Heb ik gefaald? Had ik meer moeten doen? Wist ze wel hoeveel ik van haar houd?

Onze familie moet wederom leren omgaan met een totaal onverwacht verlies. Lieve Mieke, die zo vrolijk was, behulpzaam, een genieter van kleine dingen. Wiens lach ik me zo makkelijk voor de geest kan halen. Haar uitgesproken mening die ze uitte zonder terughoudendheid. Ze was dol op haar familie. Ze was gek met haar vriendinnen. Ze was zo lief voor Alex tijdens onze bezoeken aan Meijel. En wij waren gek op haar. Rust zacht, Mieke. Geef Riek, Sjraar en Ize een dikke knuffel van ons.

Dit weekend, de dag voor Moederdag, is oma Daems ons ontvallen. Na een ziekbed van ongeveer twee weken is ze stilletjes ingeslapen. Ze is 96 jaar geworden! En hoewel je op die leeftijd niet kunt spreken van een totale verrassing, is het een ontzettend vreemde gedachte dat ze er niet meer is. Als je aan haar denkt, zie je haar zitten in haar speciale stoel, met een kopje koffie erbij, in gesprek met familie, vrienden, bezoekers. Want hoewel het de laatste jaren moeilijker voor haar was om gezelschap over de vloer te hebben zonder dat het teveel voor haar werd, zo is het toch vele jaren wel geweest: oma als spil, waar iedereen vaak en graag even binnen kwam. Het kwam niet vaak voor dat je alleen was, er was altijd wel iemand anders die je kende, want daar aan de Heufkesweg wist je dat welkom was en ging je altijd de deur uit met een glimlach op je gezicht.

Wij hadden de eer haar haar eerste achterkleinkind te schenken en daar was ze natuurlijk zeer trots op. Twee keer heeft ze Alex kunnen vasthouden, en in de jaren die volgden stonden de foto’s van de kinderen altijd in de buurt. Het is een verdrietig idee dat de kinderen nooit meer de kans zullen krijgen om het knusse van een bezoek aan hun oma-oma mee te maken. Het is iets dat wij, maar zeker de broers en zussen Daems, al hun partners, kleinkinderen en vrienden zullen missen. Veel sterkte aan alle nabestaanden. We nemen allemaal samen afscheid van een tijdperk.

Op het moment dat ik dit schrijf, is er een vliegtuig onderweg naar Eindhoven Airport met daarin de lichamen van de eerste Nederlandse slachtoffers die zijn omgekomen bij de vliegtuigramp in Oekraine. Wat daar is voorgevallen, vult me nog steeds met ongeloof. Dat het uberhaupt gebeurd is en daarna het ronduit genante gesol met slachtoffers is zeer moeilijk te verteren. Het idee dat de verantwoordelijken zich hullen in stilte is niet te verkroppen. Maar vooral de gedachte aan het moment van het ongeluk, van al die mensen die zich vastgrijpen aan hun geliefden in de wetenschap dat dat het einde is, is afgrijselijk. Voor veel mensen aan boord van MH17 was de dag vol belofte begonnen, vrolijk, onderweg naar een vakantiebestemming, op avontuur. Voor anderen was het de weg terug naar huis, naar de mensen die ze misten. Wat er vervolgens gebeurde, is met geen pen te beschrijven.

Helaas kunnen we ons een beetje voorstellen hoe de nabestaanden zich voelen. Een dag die zo mooi begon, zo onschuldig was, verandert zomaar in een drama. Het ene moment zwaai je iemand uit, het volgende moment is iemand er niet meer door toedoen van een onoplettende derde. Geen enkele waarschuwing. Volstrekt zinloos. Een dom ongeluk. Maar daarna eeuwige pijn en altijd onbeantwoorde vragen.

Vandaag denken we aan de 298 mensen aan boord van de vlucht Amsterdam-Kuala Lumpur en we kunnen alleen maar hopen dat zij die achterblijven, met name de families uit Eindhoven en Neerkant, de kracht vinden om door te gaan.

Vandaag is het precies een jaar geleden dat een noodlottig ongeval het leven van heel veel mensen op z’n kop zette. Voor zo veel mensen geldt dat ze die dag drie mensen hebben verloren en voor iedereen zal het zo zijn dat 19 mei voor altijd een beladen datum zal blijven. Iedereen weet nog wat hij op dat precieze moment aan het doen was, toen het verschrikkelijke nieuws zich begon te verspreiden. Voor veel mensen geldt dat ze nog altijd zoeken naar een uitleg, een reden, een verklaring. Ook voor ons is het nog een dagelijkse strijd om de zin te zien in dit voorval. Vooralsnog overheerst boosheid en onbegrip, leegte en gemis. Wie weet, in een verre toekomst, kunnen we ooit accepteren wat er is gebeurd. Niet vergeten of vergeven, slechts accepteren.

Al een jaar lang staan we er mee op en gaan we er mee naar bed. Het blijft door je hoofd spoken. Hoe heeft het zo verschrikkelijk mis kunnen gaan en waarom treft zoiets twee ontzettend lieve mensen en een onschuldig kind? Het is zo vreselijk oneerlijk. Als ik nu lees over verkeersongevallen, slaat de schrik me om het hart. Hoe herkenbaar zo’n plotseling verlies, ontwrichte gezinnen en families, en totale wanhoop. En die eeuwige vraag die blijft terugkomen: waarom?

Vandaag denken we aan Riek, Sjraar en Ize, net zoals elke dag. Vandaag denken we aan Moniek en Erik, Sanne en Robin. Net zoals elke dag. Vandaag denken we aan de families Daems en Hanssen, net zoals elke dag. En we denken aan de vele vrienden en buren, die iedereen zo gesteund hebben en dat nog altijd doen. Riek, Sjraar en Ize, voor altijd in onze harten.

Op enkele dagen na is het al weer 6 maanden geleden dat een zeer noodlottig ongeval ons leven op z’n kop zette. Vandaag zou Riek 65 zijn geworden en in het bijzijn van veel familie en vrienden een dag lang gefeest hebben. Vandaag is een dag dat we in het bijzonder denken aan onze lieve moeder, schoonmoeder en oma. We missen haar nog elke dag.

Wanneer mensen plotseling wegvallen, denk je vaak aan de dingen die nog hadden moeten gebeuren. Dromen die niet meer uitkomen, reizen die nog gemaakt hadden moeten worden, beloftes die niet meer waargemaakt kunnen worden. Natuurlijk, er zijn vele herinneringen waar je je mee kunt troosten, maar er blijft altijd de wens om nog een keer met iemand te kunnen praten, ze een knuffel te kunnen geven en te zeggen wat ze voor je betekenen.

De laatste keer dat ik Riek sprak op Skype, beloofde ik haar om alsnog een kaart voor moederdag te maken. Ik had er gewoon geen tijd voor gehad en had een kaart in de winkel gekocht, met in mijn achterhoofd het idee dat mijn eigen kaart er spoedig na zou volgen. “Ach, dat hoeft toch niet, ik vind dit ook een mooie kaart!” stelde ze mij gerust. Maar ik wilde het gewoon graag doen, omdat het voor mij een manier is om te laten zien dat ik iemand bijzonder vind. Een dag na mijn belofte kwam het verschrikkelijke nieuws.

Dat verdriet soms in kleine dingen zit, bleek al snel. Ik voelde me schuldig dat ik niet had kunnen nakomen wat ik haar beloofd had. En na een poosje besefte ik dat ik mijn belofte alsnog kon inlossen. Ik heb drie dagen gewerkt aan een kaart en deze zit nu in mijn scrapbook, met de tekst erop die ik haar had willen sturen. Het brengt haar niet terug, maar ik voel me er wel beter bij.

In hetzelfde album zit een pagina over de briefjes die ze stuurde bij elk pakje voor de kinderen. Er kwam zo vaak een groot of klein pak uit Meijel en altijd zat er wel een klein briefje bij. Ik heb ze steeds bewaard en nu zijn ze verzameld in het scrapbook voor de kinderen. Als ze straks groot zijn, kunnen ze zien wat voor een bijzondere, warme en lieve vrouw hun oma Riek was.

Al weken zien we de datum, 10 augustus, dichterbij komen en morgen is het zover. Sjraar zou zijn 68ste verjaardag gevierd hebben, ongetwijfeld in goed gezelschap van dierbaren. We zouden met Skype gebeld hebben om hem te feliciteren en de kinderen zouden een prachtige versie van ‘happy birthday’ gezongen hebben. Hij zou ons vertellen of de verjaardagskaart die ik voor hem gemaakt had al was bezorgd door de post en hoe mooi hij de tekeningen van de kinderen vindt. Deze dag heeft nu natuurlijk een heel andere betekenis gekregen en ik kan me voorstellen dat dat voor heel veel mensen geldt. Bovendien geldt voor ons, achterblijvers, dat we deze dag nu een totaal andere invulling gaan geven.

Wij hebben zelf besloten om de dag in te vullen met activiteiten die Sjraar leuk vond om te doen, zij het hier of in Meijel. Gewoon, kleine dingen waar hij van genoot, want het was een man die het meest hield van simpele dingen. Het hoefde nooit zo heel ingewikkeld, zeker niet als het over eten ging, want dan had hij bij voorkeur de lekkere dingen die Riek hem voorschotelde. Een doe-het-zelver in hart en nieren en een uitgesproken tuinman, hoe kun je zo iemand het beste eren? Morgen komt de lokale Gamma een berg mulch brengen zodat we ’s morgens in de tuin kunnen werken. We hebben gepland om bij Subway te lunchen, de broodjeszaak waar hij het liefst kwam. ’s Middags een bezoek aan de doe-het-zelf-winkel waar hij bij zijn laatste bezoek bijzonder van gecharmeerd raakte, Harbor Freight Tools. Een bezoekje aan de recent geplaatste steen in de Hatcher Garden mag natuurlijk niet ontbreken. En wat we heel zeker gaan doen is een lekker ijsje eten, want dat had hij echt graag. Met de kinderen gaan we herinneringen ophalen aan de opa die voor hen zijn vliegangst overwon. Ik hoop van harte dat wie dit leest, waar en wie je ook bent, op een vergelijkbare wijze Sjraar zal herdenken. 10 Augustus is vanaf nu Sjraar-dag.

Er bestaat een beroemd gedichtje van Toon Hermans dat ik goed ken omdat het bij mijn oma naast de voordeur hing. Als kind zag ik het regelmatig en soms schiet het me plots tebinnen. Vandaag was ook zo’n moment, toen we de gedenksteen voor Riek, Sjraar en Ize in de Hatcher Garden lieten plaatsen.

Ga nooit weg zonder te groeten,
ga nooit heen zonder een zoen.
Wie het noodlot zal ontmoeten,
kan het morgen niet meer doen.

Loop nooit weg zonder te praten,
dat doet soms een hart zo pijn.
Wat je ’s morgens hebt verlaten,
kan er ’s avonds niet meer zijn.

De steen ligt in een mooi, schaduwrijk hoekje, met uitzicht op de bloeiende tuin en de zandbak, waar ze verschillende keren met Alex en Nova zijn geweest. Zo kunnen ze altijd met ons meekijken als we een bezoek brengen aan dit tuintje, waar ze zelf ook graag kwamen.

Het is al weer twee weken geleden dat het noodlot zo plotseling en zo hard toesloeg, een inktzwarte zondag die niet voorbij leek te gaan, een zwart gat dat elke vorm van blijheid opzoog. Tegelijkertijd is het ook pas twee weken geleden, want soms lijkt het al zo veel langer. Er is in een korte tijd zo veel gebeurd, zo veel mensen gezien, gesproken, gehoord. Hoe geef je nog uiting aan verdriet en gemis, als alles al is gezegd en gezwegen?

Je wordt voortgestuwd door tijd. Hoe vreemd ook, zelfs een dag als 19 mei komt en gaat uiteindelijk. En nu zijn er zelfs al twee weken voorbij, iets wat kort geleden nog absoluut onmogelijk leek. Mensen snijden weer andere onderwerpen met ons aan, dan slechts over het immense verdriet. En dat is ook goed, want je kunt niet blijven hangen in een roes van triestheid.

Onze kinderen dwingen ons ongemerkt verder. Zij snappen weinig of niets van wat er is gebeurd, zelfs al praat je er met hen over. Alex is heel blij met de Lego die Rob van opa en oma heeft meegebracht, Nova is nog steeds verrukt als ze een foto van opa en oma ziet. Zij hebben heel recente herinneringen aan hen, mooie en vrolijke herinneringen en ook dat is belangrijk.

Voor Sjraar en Riek waren de kinderen en kleinkinderen het allerbelangrijkste, dus hoe kunnen we hen een grotere eer bewijzen dan er 100% voor Alex en Nova te zijn? Onze kinderen, in wie zij en Ize voortleven. Twee hummels die nu zonder opa en oma Meijel verder moeten en hun enige nichtje moeten missen. Twee kinderen die genoten van gesprekken op Skype en graag al hun capriolen laten zien. Twee kleine mensjes die nooit meer zullen zien hoe Riek en Sjraar om hen moeten lachen, hun nieuwste vaardigheden bewonderen, de verhalen over school aanhoren, vertellen hoe trots ze op hen zijn en ze aanmoedigen bij iets moeilijks of belangrijks.

Het is onze taak om dit nu allemaal dubbel en dwars te doen. Het is goed om stil te staan bij de dood, maar we mogen niet vergeten om te leven. We moeten verder en de mensen die zijn weggevallen eren, hun leven vieren. Verdriet hebben omdat ze er niet meer zijn, maar ook dankbaar zijn voor de tijd die we hebben gedeeld en alles wat ze ons hebben geleerd. Dus de blog gaat verder als vanouds, we delen ons leven met iedereen die er belangstelling voor heeft en iedereen die wil zien en horen hoe drie bijzondere mensen voortleven in Alex en Nova. Ik weet zeker dat Riek en Sjraar het zo zouden willen.

Het is 26 mei, 2003. Ik word wakker na een onrustige nacht, want vandaag is de afsluiting van een lange periode van onderzoek, frustratie, zelfbezinning en succes. Vandaag is de verdediging van mijn proefschrift. In de afgelopen dagen zijn de laatste puntjes op de i gezet met het huren van het kostuum en de laatste beslissingen over het feest. Pap en mam komen natuurlijk veel te vroeg om me alvast succes te wensen, Joyce gerust te stellen en om te kijken naar mij in het officiele tenue, dat komt niet zo vaak voor.

’s Middags is de verdediging en alles gaat perfect. Het is serieus en wetenschappelijk, maar er kan ook een grap gemaakt worden. Heel de familie is aanwezig en leeft mee tijdens de vragenrondes van de negen leden van de commissie. Dan komt de pedel met het verlossende woord: “Hora Est“, de tijd is verstreken. Tijdens de uitreiking van het diploma pinkt mam een traantje van trots en blijdschap weg. Daarna volgt alleen maar feest, eerst de receptie, dan het grote feest bij het Rozenknopje. Er wordt gegeten, gedronken, gelachen, gezongen tot diep in de nacht. De volgende dag staan pap en mam weer voor de deur om ons te helpen over de kater heen te komen, want dat deden ze.

Het is weer 26 mei, maar tien jaar later. Ik word wakker na een onrustige week, want vandaag is de afsluiting van een zware periode van keuzes en confrontatie. Het is de eerste dag na het definitieve afscheid van pap en mam, en mijn kleine nichtje Ize. De hele week zijn we bezig geweest met het regelen van gedenkdiensten, crematies, officiele papieren, het delen van verdriet met familie en vrienden. Pap en mam zijn er niet om ons te helpen en ik moest Joyce alleen achterlaten in de USA. Aan het eind van die week was er weer een officieel tenue, alleen nu niet voor een blijde gebeurtenis.

De gedenkdiensten zijn mooi. Iedereen die er aan meegewerkt heeft, heeft zijn uiterste best gedaan. Heel de familie is weer aanwezig en leeft met Moniek, Erik en mij mee, maar de pedel komt niet met een verlossend “Hora Est“. De tijd is niet verstreken, maar de tijd van rouw gaat nu pas echt beginnen. Er worden geen traantjes gepinkt, het verdriet vloeit zonder ophouden. Daarna volgt de koffietafel, waar door de familie en vrienden van pap en mam en Ize met blijdschap op hun leven wordt teruggekeken, maar met verdriet aan het gemis wordt gedacht. Er wordt soep gedronken en broodjes gegeten, en af en toe misschien een beetje gelachen. ’s Avonds is er bij Oma nog friet, en kan ik nog eens praten met mijn inmiddels volwassen neven en nichten.

Op 26 mei word ik wakker met een kater van de afgelopen week, maar alleen de herinneringen die ik aan pap en mam heb, kunnen me er vanaf helpen.